MongoDB — co to jest i jak działa?

MongoDB to dokumentowa baza danych NoSQL przechowująca dane w elastycznych dokumentach JSON. Poznaj kolekcje, zapytania, aggregation pipeline, indeksy i skalowanie.

MongoDB vs SQL — mapowanie pojęć

Jeśli znasz SQL, łatwo zrozumiesz MongoDB przez analogię do znanych pojęć.

MongoDB	SQL (PostgreSQL/MySQL)	Opis
Database	Database	Kontener dla kolekcji. MongoDB może mieć wiele baz danych na jednym serwerze.
Collection	Table	Grupa dokumentów — odpowiednik tabeli SQL. Nie wymaga schema (każdy dokument może mieć różne pola).
Document	Row/Record	Pojedynczy rekord w formacie BSON/JSON. Może zawierać zagnieżdżone dokumenty i tablice.
Field	Column	Para key-value w dokumencie. Pola mogą być różne w różnych dokumentach tej samej kolekcji.
Index	Index	Struktura danych przyspieszająca zapytania. MongoDB tworzy automatycznie indeks na _id.
Aggregation	GROUP BY + JOIN	Pipeline transformacji dokumentów: $match, $group, $sort, $project, $lookup (join).
_id	Primary Key	Każdy dokument ma automatycznie generowane _id (ObjectId). Gwarantuje unikalność.
Replica Set	Replication	Grupa serwerów MongoDB z replikowanymi danymi. 1 Primary + N Secondary, automatic failover.

Zapytania MongoDB — przykłady

Insert

Dodawanie dokumentów

db.users.insertOne({
  name: "Jan Kowalski",
  email: "jan@example.com",
  age: 30,
  address: {
    city: "Warszawa",
    zip: "00-001"
  },
  tags: ["developer", "nodejs"]
})

Find (Query)

Wyszukiwanie dokumentów

// Proste wyszukiwanie
db.users.find({ age: { $gte: 25 } })

// Z projekcją (tylko wybrane pola)
db.users.find(
  { city: "Warszawa" },
  { name: 1, email: 1, _id: 0 }
)

// Sortowanie i limit
db.users.find().sort({ age: -1 }).limit(10)

Update

Aktualizacja dokumentów

// Aktualizuj jedno pole
db.users.updateOne(
  { email: "jan@example.com" },
  { $set: { age: 31 } }
)

// Dodaj do tablicy
db.users.updateOne(
  { _id: ObjectId("...") },
  { $push: { tags: "typescript" } }
)

Aggregation Pipeline

Złożone transformacje danych

db.orders.aggregate([
  { $match: { status: "completed" } },
  { $group: {
    _id: "$userId",
    totalAmount: { $sum: "$amount" },
    orderCount: { $count: {} }
  }},
  { $sort: { totalAmount: -1 } },
  { $limit: 10 }
])

Typy indeksów MongoDB

Single Field Index

db.users.createIndex({ email: 1 })

Wyszukiwanie po jednym polu. Domyślny dla większości zapytań.

Compound Index

db.users.createIndex({ city: 1, age: -1 })

Zapytania filtrujące/sortujące po wielu polach. Kolejność pól ważna.

Unique Index

db.users.createIndex({ email: 1 }, { unique: true })

Wymusza unikalność wartości w polu (jak UNIQUE CONSTRAINT w SQL).

Text Index

db.articles.createIndex({ content: "text" })

Full-text search. Tokenizacja, stemming, stop words.

TTL Index

db.sessions.createIndex({ createdAt: 1 }, { expireAfterSeconds: 3600 })

Automatyczne usuwanie dokumentów po czasie. Idealne dla sesji, cache.

Geospatial Index

db.places.createIndex({ location: "2dsphere" })

Zapytania geograficzne: nearest, within radius, polygon.

FAQ — MongoDB